Điều trị ung thư bằng tế bào gốc: Sự thật cần biết

Điều trị ung thư bằng tế bào gốc là gì?

Ghép tế bào gốc tạo máu là kỹ thuật đưa tế bào gốc tạo máu khỏe mạnh vào cơ thể để thay thế tủy xương đã bị tổn thương do bệnh hoặc do hóa trị liều cao.

Đây là phạm vi duy nhất mà điều trị ung thư bằng tế bào gốc đã được áp dụng thường quy và có bằng chứng lâm sàng rõ ràng tại Việt Nam, chủ yếu cho ung thư máu (bạch cầu cấp), u lympho và đa u tủy xương, hiện được triển khai tại các bệnh viện huyết học lớn như Bệnh viện Truyền máu Huyết học TP.HCM.

Ghép tế bào gốc tạo máu có hai hình thức chính:

• Ghép tự thân: Sử dụng chính tế bào gốc của người bệnh, đã được thu thập và bảo quản trước khi hóa trị liều cao.
• Ghép đồng loài: Sử dụng tế bào gốc từ người hiến phù hợp HLA, thường là người thân cùng huyết thống.

Các loại tế bào gốc điều trị ung thư

Hiện có ba nguồn tế bào gốc tạo máu thường được dùng trong điều trị ung thư: tủy xương, máu ngoại vi và máu cuống rốn. Trong đó, máu ngoại vi là nguồn thu thập phổ biến nhất hiện nay vì không cần gây mê toàn thân như lấy tủy xương.

• Tủy xương: Tế bào gốc được lấy trực tiếp từ xương chậu người cho bằng kim chuyên dụng, thường cần gây mê toàn thân.
• Máu ngoại vi: Tế bào gốc được huy động từ tủy xương ra máu bằng thuốc tiêm, sau đó tách chiết qua máy chuyên dụng. Đây là phương pháp thu thập phổ biến nhất hiện nay.
• Máu cuống rốn: Được thu hoạch ngay sau khi trẻ chào đời và bảo quản đông lạnh. Đây là nguồn tế bào gốc non trẻ, chưa chịu ảnh hưởng của môi trường hay tuổi tác, nhưng số lượng tế bào thu được thường ít hơn hai nguồn còn lại.

Việc chọn nguồn tế bào gốc nào phụ thuộc vào tình trạng bệnh, độ tuổi và sự phù hợp HLA giữa người cho và người nhận, do bác sĩ chuyên khoa huyết học quyết định.

Ghép tế bào gốc điều trị được những loại ung thư nào?

Ghép tế bào gốc tạo máu chủ yếu được công nhận và triển khai tại Việt Nam cho các bệnh ung thư hệ tạo huyết như bạch cầu cấp, u lympho và đa u tủy xương. Phương pháp này chưa thể áp dụng cho các loại ung thư dạng khối u đặc như ung thư vú, ung thư phổi hay ung thư gan.

Một hướng điều trị khác đôi khi bị nhầm với tế bào gốc là liệu pháp tế bào miễn dịch CAR-T. Năm 2023, một bệnh nhi 4 tuổi mắc ung thư bạch cầu cấp dòng lympho đã được điều trị bằng liệu pháp tế bào miễn dịch (CAR-T), một công nghệ tế bào khác với tế bào gốc, tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Times City.

Sau khi truyền tế bào CAR-T và theo dõi khoảng hai tháng, kết quả xét nghiệm máu ngoại vi của bệnh nhi cho thấy không còn tế bào ung thư. Đây là kết quả điều trị thực tế đầu tiên tại Việt Nam với công nghệ này, nhưng cần phân biệt rõ với tế bào gốc, như phần tiếp theo sẽ giải thích.

CAR-T có phải là tế bào gốc không?

Không. CAR-T là liệu pháp tế bào miễn dịch T được biến đổi gen để nhận diện và tiêu diệt tế bào ung thư, khác hoàn toàn với tế bào gốc, loại tế bào có khả năng tự tái tạo và biệt hóa thành nhiều loại tế bào khác nhau. Sự nhầm lẫn này khá phổ biến vì cả hai đều được truyền thông gọi chung là "liệu pháp tế bào" khi đưa tin.

Nếu bạn đọc thấy thông tin về một ca "điều trị ung thư bằng liệu pháp tế bào" thành công, nên kiểm tra kỹ đây là ghép tế bào gốc tạo máu hay liệu pháp miễn dịch như CAR-T, vì chi phí và bản chất kỹ thuật của hai phương pháp này khác nhau rất nhiều, như phần chi phí bên dưới sẽ làm rõ.

Chi phí điều trị ung thư bằng tế bào gốc là bao nhiêu?

Chi phí điều trị ung thư bằng tế bào gốc phụ thuộc vào loại ghép và cơ sở thực hiện. Theo Viện Huyết học - Truyền máu Trung ương, ghép tự thân có chi phí khoảng 100-200 triệu đồng, trong khi ghép đồng loài phù hợp HLA cùng huyết thống dao động 400-600 triệu đồng. Bảo hiểm y tế hỗ trợ khoảng 60% chi phí tại các cơ sở công lập.

Riêng CAR-T, theo case thực tế tại Vinmec đã nêu ở phần trên, chi phí ước tính khoảng 2,5-3 tỷ đồng, thấp hơn khoảng 10 lần so với thực hiện tại Mỹ, nhưng đây là công nghệ tế bào miễn dịch, không phải tế bào gốc, và mới chỉ áp dụng tại một số ít cơ sở y tế trong nước.

(Số liệu tổng hợp từ nguồn công khai năm 2024, cần xác minh lại tại thời điểm bạn đọc bài viết này vì chi phí y tế có thể thay đổi.)

Tế bào gốc có chữa được ung thư nói chung không? Vì sao cần thận trọng

Không. Ngoài ứng dụng đã chứng minh cho ung thư hệ tạo huyết, các tuyên bố tế bào gốc "chữa ung thư" cho khối u đặc hoặc ung thư nói chung hiện chưa có bằng chứng khoa học được công nhận chính thức tại Việt Nam.

Cảnh báo này không áp dụng cho ghép tế bào gốc tạo máu đã nêu ở các phần trên, mà nhắm đến các dịch vụ, sản phẩm quảng cáo tế bào gốc chữa ung thư nói chung, đặc biệt các lời mời điều trị ở nước ngoài.

Theo TS Nguyễn Ngô Quang, Cục trưởng Cục Khoa học Công nghệ và Đào tạo, Bộ Y tế, việc ứng dụng tế bào gốc tại Việt Nam hiện còn tự phát, nhiều nơi quảng cáo thổi phồng công dụng, đặc biệt là sản phẩm trá hình, có thể gây hậu quả nghiêm trọng cho người bệnh. Cơ quan này cũng lưu ý còn tồn tại lo ngại thật về phản ứng miễn dịch, thải ghép và nguy cơ hình thành khối u khi ứng dụng tế bào gốc không được kiểm soát chất lượng.

Ở phạm vi quốc tế, theo FDA Hoa Kỳ, một số liệu pháp tế bào gốc cho ung thư, suy tim, đột quỵ và các bệnh khác vẫn đang trong giai đoạn nghiên cứu bởi các đơn vị hợp pháp, chưa phải phương pháp điều trị đã được phê duyệt đại trà. FDA cũng cảnh báo các phòng khám không phép từng gây ra hậu quả nghiêm trọng cho bệnh nhân như mù, nhiễm trùng, thậm chí tử vong khi tiêm các sản phẩm tế bào gốc chưa được chứng minh.

Nếu bạn hoặc người thân đang cân nhắc bất kỳ liệu pháp tế bào gốc nào ngoài phạm vi ghép tế bào gốc tạo máu đã nêu, đặc biệt các lời mời điều trị ở nước ngoài chưa rõ cơ sở pháp lý, nên trao đổi trực tiếp với bác sĩ chuyên khoa ung bướu hoặc huyết học tại cơ sở được cấp phép trước khi quyết định.

Nhận tư vấn từ bác sĩ chuyên môn trên Medpro

Trước khi quyết định bất kỳ liệu pháp tế bào gốc nào ngoài phạm vi đã được chứng minh, bạn nên hỏi ý kiến bác sĩ chuyên khoa ung bướu hoặc huyết học. Medpro có tính năng gọi video trực tiếp với bác sĩ chuyên khoa, giúp bạn làm việc này mà không cần đến bệnh viện. Các bước thực hiện như sau:

• Mở ứng dụng hoặc truy cập website Medpro, chọn tính năng tư vấn khám bệnh từ xa với bác sĩ chuyên khoa.
• Chọn chuyên khoa Ung bướu hoặc Huyết học, xem khung giờ tư vấn còn trống, trong đó có khung giờ tư vấn miễn phí gọi là "giờ vàng".
• Trình bày tình trạng bệnh và liệu pháp bạn đang cân nhắc, kể cả tế bào gốc, để bác sĩ tư vấn xem có phù hợp với tình trạng của bạn không.
• Nếu cần thăm khám trực tiếp hoặc thực hiện xét nghiệm, bác sĩ sẽ hướng dẫn bạn đặt lịch khám tại Medpro.vn ở cơ sở phù hợp.
• Nếu cần hỗ trợ, bạn cũng có thể gọi tổng đài 1900 2115 để được hướng dẫn đặt lịch tư vấn.

Điều trị ung thư bằng tế bào gốc thật sự hiệu quả và đã được chứng minh trong phạm vi ghép tế bào gốc tạo máu cho ung thư hệ tạo huyết, với chi phí dao động 100-600 triệu đồng tùy loại ghép. Ngoài phạm vi này, các quảng cáo tế bào gốc "chữa ung thư" nói chung, đặc biệt các lời mời điều trị ở nước ngoài, hiện chưa có bằng chứng khoa học được công nhận và tiềm ẩn rủi ro thật.

Nếu bạn hoặc người thân đang tìm hiểu về điều trị ung thư bằng tế bào gốc, hãy chủ động trao đổi với bác sĩ chuyên khoa qua Medpro trước khi quyết định, thay vì tin theo quảng cáo chưa rõ tình trạng pháp lý.

Câu hỏi thường gặp về điều trị ung thư bằng tế bào gốc

Điều trị ung thư bằng tế bào gốc có hiệu quả không?

Có, nhưng chỉ trong phạm vi ghép tế bào gốc tạo máu cho ung thư hệ tạo huyết như bạch cầu cấp, u lympho và đa u tủy xương. Đây là kỹ thuật thường quy đã triển khai tại Việt Nam từ năm 1995.

Chi phí điều trị ung thư bằng tế bào gốc là bao nhiêu?

Chi phí dao động khoảng 100-200 triệu đồng cho ghép tự thân, 400-600 triệu đồng cho ghép đồng loài. Bảo hiểm y tế hỗ trợ khoảng 60% tại cơ sở công lập, số liệu cần xác minh lại tại thời điểm bạn đọc bài viết này.

Tế bào gốc có chữa được ung thư nói chung không?

Không. Ngoài ung thư hệ tạo huyết, các tuyên bố tế bào gốc chữa ung thư cho khối u đặc hoặc ung thư nói chung hiện chưa có bằng chứng khoa học được công nhận chính thức tại Việt Nam.

CAR-T có phải là tế bào gốc không?

Không. CAR-T là liệu pháp tế bào miễn dịch T được biến đổi gen, khác về bản chất kỹ thuật với tế bào gốc, dù thường bị gọi chung là "liệu pháp tế bào" trên truyền thông.

Có nên ra nước ngoài chữa ung thư bằng tế bào gốc không?

Bạn nên thận trọng và không tự ý quyết định dựa trên quảng cáo. Hãy trao đổi trực tiếp với bác sĩ chuyên khoa đang điều trị cho bạn, hoặc tư vấn qua tính năng gọi video với bác sĩ chuyên khoa trên Medpro, trước khi cân nhắc bất kỳ liệu pháp nào chưa rõ cơ sở pháp lý.